Sở hữu kỳ nghỉ: Cái bẫy không nằm ở sản phẩm

Những ngày qua, câu chuyện về mô hình “sở hữu kỳ nghỉ” được phản ánh trong loạt phim tài liệu Bẫy 2 – Cạm bẫy từ các hợp đồng kỳ nghỉ đã tạo nên làn sóng tranh luận mạnh mẽ trên mạng xã hội. Hàng loạt trường hợp người cao tuổi sở hữu hàng chục hợp đồng nghỉ dưỡng với tổng giá trị lên tới hàng chục tỷ đồng khiến dư luận không khỏi bàng hoàng.

Điều đáng nói là phần lớn những người rơi vào vòng xoáy này không phải nhà đầu tư chuyên nghiệp, cũng không phải những người mang tâm lý làm giàu nhanh chóng. Họ đơn giản chỉ là những người cha, người mẹ muốn dành những điều tốt đẹp nhất cho gia đình.

Theo ông Nguyễn Trần Hoàng Phương, Chủ tịch HĐQT công ty du lịch Golden Smile, điều nguy hiểm nhất của những mô hình kinh doanh kiểu này nằm ở việc khai thác cảm xúc con người.

“Người ta thường cảnh giác với những lời hứa làm giàu. Nhưng ít ai cảnh giác với những lời hứa về hạnh phúc”, ông Phương chia sẻ. Ông kể về câu chuyện của một người hàng xóm từng tìm đến mình với câu hỏi: “Có cách nào lấy lại tiền được không?”. Người đàn ông ấy không phải doanh nhân hay nhà đầu tư. Anh là một người cha làm việc chăm chỉ, luôn muốn mang đến cho vợ con những trải nghiệm tốt đẹp hơn. Bị thuyết phục bởi những hình ảnh về các khu nghỉ dưỡng sang trọng và những lời hứa về tương lai, anh tin rằng mình đang đầu tư cho hạnh phúc gia đình. Vài tháng sau, điều còn lại chỉ là câu nói đầy ám ảnh: “Anh mất hết tiền học của tụi nhỏ rồi”.

Thực tế, sở hữu kỳ nghỉ (timeshare) không phải là mô hình mới trên thế giới. Đây là sản phẩm đã tồn tại nhiều thập kỷ và vẫn đang được nhiều tập đoàn nghỉ dưỡng quốc tế vận hành. Với những người có nhu cầu du lịch thường xuyên, hiểu rõ quyền lợi và nghĩa vụ của mình, đây hoàn toàn có thể là một lựa chọn phù hợp.

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng lưu ý không nên đồng nhất tất cả các mô hình sở hữu kỳ nghỉ với những trường hợp đang gây tranh cãi.

Theo Ủy ban Thương mại Liên bang Mỹ (FTC), trên thị trường tồn tại nhiều loại hình sở hữu kỳ nghỉ khác nhau với quyền lợi, nghĩa vụ và cơ sở pháp lý không giống nhau. Trong nhiều trường hợp, khách hàng có thể hiểu nhầm rằng mình đang sở hữu một tài sản có khả năng gia tăng giá trị như bất động sản, trong khi giá trị cốt lõi của sản phẩm chủ yếu nằm ở quyền sử dụng dịch vụ nghỉ dưỡng.

Theo các chuyên gia kinh tế, sở hữu kỳ nghỉ về bản chất là một sản phẩm tiêu dùng du lịch nhiều hơn là một kênh đầu tư tài chính.

Điều này đồng nghĩa với việc khả năng chuyển nhượng, cho thuê hoặc sinh lời trong tương lai không phải lúc nào cũng được đảm bảo như kỳ vọng của khách hàng. Đặc biệt, rủi ro có thể gia tăng nếu dự án nghỉ dưỡng chưa hoàn thiện, chưa rõ tính pháp lý hoặc quá trình vận hành thực tế không diễn ra đúng như các cam kết ban đầu.

Bên cạnh khoản chi phí ban đầu, người mua còn có thể phải chi trả các khoản phí thường niên, phí quản lý, phí bảo trì hoặc nhiều loại phí phát sinh khác trong suốt thời gian hợp đồng có hiệu lực.

Thực tế, không chỉ tại Việt Nam mà ngay cả ở những thị trường phát triển, nhiều khách hàng cũng từng gặp khó khăn khi muốn chấm dứt hợp đồng, chuyển nhượng quyền sử dụng hoặc tiếp tục duy trì các khoản phí định kỳ ngày càng tăng theo thời gian.

Vấn đề không nằm ở sản phẩm

Ngày nay, nhiều doanh nghiệp không còn bán sản phẩm theo cách truyền thống. Họ bán cảm xúc, bán ước mơ và bán những phiên bản tương lai mà khách hàng mong muốn. Người ta không chỉ bán một kỳ nghỉ. Người ta bán hình ảnh cả gia đình quây quần bên nhau, bán cảm giác thành công và bán niềm tin rằng khách hàng đang làm điều tốt đẹp cho những người thân yêu.

Chính điều đó khiến nhiều người đưa ra quyết định không phải bằng những điều khoản trong hợp đồng mà bằng cảm xúc được khơi gợi trong các buổi giới thiệu sản phẩm.

Từ một gói nghỉ dưỡng, sản phẩm dần được biến thành một khoản đầu tư. Từ một kỳ nghỉ, nó được gắn thêm kỳ vọng sinh lời, chuyển nhượng hoặc gia tăng giá trị trong tương lai. Khi ranh giới giữa tiêu dùng và đầu tư trở nên mờ nhạt, nhiều khách hàng dễ dàng bị cuốn vào vòng xoáy nâng cấp hợp đồng, đóng thêm phí hoặc tiếp tục mua mới với hy vọng thu về lợi nhuận lớn hơn.

Nhiều người chỉ nhận ra những rủi ro khi việc chuyển nhượng trở nên khó khăn, chi phí phát sinh ngày càng lớn hoặc các cam kết kỳ vọng không thể thực hiện được. Khi đó, những kỳ nghỉ trong mơ đã biến thành áp lực tài chính kéo dài.

Không chỉ dừng lại ở những tranh luận trên mạng xã hội hay các câu chuyện cá nhân, vụ việc còn thu hút sự quan tâm của cơ quan lập pháp.

Tại phiên họp Ủy ban Thường vụ Quốc hội ngày 10/6, bà Nguyễn Thanh Hải, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, đã đề nghị đưa nội dung liên quan đến “cạm bẫy từ các hợp đồng kỳ nghỉ” vào báo cáo công tác dân nguyện vì đây là vấn đề mới, nóng và đang nhận được sự quan tâm lớn từ cử tri.

Theo bà Nguyễn Thanh Hải, những phản ánh từ loạt phim tài liệu của VTV cho thấy các đối tượng hướng tới thường là người cao tuổi, người nghỉ hưu hoặc những người có điều kiện kinh tế. Các doanh nghiệp sử dụng nhiều chiêu thức tinh vi như mời tham gia hội thảo nhận quà miễn phí, tạo cảm giác khan hiếm, gây áp lực tâm lý để khách hàng nhanh chóng ký hợp đồng.

Đáng chú ý, bà cho rằng các hình thức tiếp cận này không chỉ dừng ở hoạt động bán hàng thông thường mà còn khai thác tâm lý cô đơn, nhu cầu được quan tâm của người cao tuổi. Nhiều nhân viên tư vấn thường xuyên gọi điện, thăm hỏi, tạo dựng mối quan hệ thân thiết trước khi từng bước dẫn dắt khách hàng tham gia các hợp đồng nghỉ dưỡng hoặc đầu tư.

Việc một lãnh đạo Quốc hội công khai đề cập vụ việc cho thấy đây không còn là câu chuyện riêng của một số khách hàng hay một số doanh nghiệp. Nó đã trở thành vấn đề xã hội cần được nhìn nhận nghiêm túc từ góc độ bảo vệ người tiêu dùng và hoàn thiện khung pháp lý.

Quan trọng hơn, phát biểu của bà Nguyễn Thanh Hải cũng đặt ra yêu cầu đối với các cơ quan chức năng trong việc rà soát hoạt động của các doanh nghiệp liên quan, làm rõ trách nhiệm quản lý tại địa phương, đồng thời tăng cường cảnh báo để người dân nhận diện các hình thức tiếp thị có dấu hiệu dẫn dụ, thao túng tâm lý.

Trong bối cảnh nhiều nạn nhân được phản ánh đã phải cầm cố sổ đỏ, vay ngân hàng, bán vàng hoặc sử dụng toàn bộ tài sản tích lũy để tiếp tục đóng tiền cho các hợp đồng kỳ nghỉ, câu chuyện hiện nay không chỉ là tranh chấp dân sự giữa doanh nghiệp và khách hàng. Đó còn là bài toán về niềm tin xã hội, về trách nhiệm bảo vệ nhóm người dễ bị tổn thương trước những mô hình kinh doanh có độ phức tạp cao và sự bất cân xứng thông tin lớn.

Theo ông Nguyễn Trần Hoàng Phương Chủ tịch HĐQT công ty du lịch Golden Smile, bài học quan trọng nhất không phải là tránh xa tất cả các mô hình sở hữu kỳ nghỉ mà là phải hiểu rõ mình đang mua gì.

“Một sản phẩm tốt sẽ không sợ khách hàng suy nghĩ thêm vài ngày. Một doanh nghiệp tử tế cũng không sợ khách hàng đặt ra những câu hỏi khó. Ngược lại, những thứ luôn thúc ép khách hàng phải quyết định ngay lập tức thường là những thứ cần được xem xét cẩn trọng nhất”, ông nhận định.